GNU/Linux Nedir?

GNU/Linux, 1990’lı yıllarda bilgisayar mühendisliği öğrencisi olan Linus Torvalds’ın ortaya attığı bir fikir üzerine geliştirilmiş ve bugün dünyada yaygın olarak kullanılan bir işletim sistemidir.

Linus Torvalds’ın GNU/Linux fikrini geliştirdikten sonra böyle bir çalışmayı bir anlamda bekleyen çok sayıda kişinin de bu projeye katkıda bulunması GNU/Linux’ün bir topluluk ürünü olmasına neden olmuştur. Bir de 1990’lı yıllarda pazarda hakim olan ürünler de göz önünde bulundurulursa sanki bir “karşı” bir anlayışın ya da bir “alternatif” üründen söz edilebilir.

Sonuç olarak bugün bilgisayarlarımızda; server ve iş istasyonlarında yaygın olarak kullanılan bir işletim sistemi haline gelmiştir.

GNU/Linux işletim sisteminin tarihine göz attığımızda öncelikle GNU/Linux geliştirilmesinde temel olarak kullanılan UNIX işletim sisteminde söz etmek gerekir. Ardından Linus Torwalds’ın etkilendiği MINIX işletim sisteminin babası Andrew Tanenbaum ve daha sonra GNU projesiyle GNU/Linux’a destek veren Richard Stallman’dan da söz etmek gerekir.


1.2.1. UNIX

UNIX işletim sisteminin ilk şekli 1968 yılında AT&T Bell Laboratories, General Electric ve MIT (Massachusetts Institute of Technology) kurumlarının birlikte çalışmaları sonucu geliştirilen MULTICS (Multiplexed Information Computing System) işletim sistemi projesiyle başlar.

Ardından 1973 yılında AT&T Bell Laboratories araştırmacıları olan Ken Thompson ve Dennis Ritchie, bu ürünü UNIX adıyla yeniden geliştirmişlerdir. UNIX işletim sistemi multi-user (çok kullanıcılı) ve multi-tasking (çok görevli) özelliklerine sahip ve C dili ile yazılmıştır.

UNIX işletim sistemi çok görevli ve çok kullanıcılı özelliklerinin yanı sıra taşınabilir (farklı donanımlarda çalışabilir) bir işletim sistemidir. Ardından AT & T, SUN, BSD tabanlı çok sayıda UNIX türevi geliştirilmiştir. Halen kullanılmakta olan bir işletim sistemidir.

UNIX işletim sistemi bir network yeteneği olan ve tipik olarak bir kampus ya da şirket networkünde kullanılan bilgisayar sistemleri geliştirmek içindir.

1.2.2. Linus Torvalds

Linus Torvalds, 1990 yılların başında Helsinki Üniversitesinde Bilgisayar Bilimlerinde okuyan bir öğrencidir. O yıllarda PC üzerinde çalışabilecek UNIX benzeri bir işletim sistemi geliştirmeyi düşünmüştü. Bu fikir özellikle Andrew Tanenbaum’un bilgisayar mühendisliği ders kitabı olan MINIX işletim sisteminden doğmuştu. Kitapta yer alan ve mini bir UNIX işletim sistemi olan MINIX’in kodlarını kullanarak PC platformunda çalıştırmak üzere bir işletim sistemi geliştirmeyi planlamıştı.

NOT: Prof. Andrew Tanenbaum’un Linus Torvalds’ın MINIX üzerinden geliştirdiği GNU/Linux projesinden pek memnun olmadığı söylenir.

Ve GNU/Linux Doğuyor…

Linus Torvalds’ın bu projesini 25 Ağustos 1991 günü comp.os.minix haber grubunda duyurur ve yeni bir işletim sistemi için ilgilenenlerden yardım ister.

Linus Torvalds’ın mektubu:

From: [email protected] (Linus Benedict Torvalds)

Newsgroups: comp.os.minix

Subject: What would you like to see most in minix?

Summary: small poll for my new operating system

Message-ID: <[email protected]>

Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT

Organization: University of Helsinki

Hello everybody out there using minix –

I’m doing a (free) operating system (just a hobby, won’t be big and

professional like gnu) for 386(486) AT clones. This has been brewing

since april, and is starting to get ready. I’d like any feedback on

things people like/dislike in minix, as my OS resembles it somewhat

(same physical layout of the file-system (due to practical reasons)

among other things).

I’ve currently ported bash(1.08) and gcc(1.40), and things seem to work.

This implies that I’ll get something practical within a few months, and

I’d like to know what features most people would want. Any suggestions

are welcome, but I won’t promise I’ll implement them 🙂

Linus ([email protected])

PS. Yes – it’s free of any minix code, and it has a multi-threaded fs.

It is NOT protable (uses 386 task switching etc), and it probably never

will support anything other than AT-harddisks, as that’s all I have :-(.

Kaynak: http://www.linux.org/people/linus_post.html

Ardından Linus ve diğer katılımcıların ortak çalışmasıyla GNU/Linux projesi başlar ve bir süre sonra “GNU/Linux version .01” ortaya çıkarılır.

GNU/Linux version .01’ın ardından yine çok daha fazla programcının katılımıyla version .02 çıkarılır. Daha sonra Mart 1994’de ilk resmi GNU/Linux ürünü “GNU/Linux versiyon 1.0” çıkarılmıştır.

GNU/Linux’ün Okunuşu

GNU/Linux, yazıldığı gibi “linuks” şeklinde okunmaktadır. Orijinal telaffuzuna aşağıdaki linklerden erişilebilir.

Linus Torvalds’ın ağzından okunuşların linkleri:

http://www.paul.sladen.org/pronunciation/

http://suseroot.com/misc/torvalds-says-GNU/Linux.wav

1.3. GNU/Linux’un Gelişmesi

Linus Torvalds’ın fikri farklı yazılım geliştirenlerin de dikkati çekmiş ve destek bulmuştu. Özellikle GNU oluşumunun da GNU/Linux’e katılmasıyla birlikte GNU/Linux çekirdeği çok sayıda yazılıma (araçlara, editörlere, vb) sahip olmuştur.

1.3.1. GNU ve FSF

Yazılım ürünler telif hakkına sahiptir. Bu nedenle genellikle bir lisans anlaşmasına dayanarak satılır. Bu anlamda yazılımlar bir şirket ya da kişiye ait ticari bir değerdir ve belli bir lisans anlaşmasıyla korunur. Genel olarak sistem böyle işler. Ancak farklı bir anlayışa sahip olan görüş de vardır.

Yazılımların kişi ya da kuruma ait lisanslarla satılması ve kodlarının da kapalı olarak (işletilebilir dosyalar halinde) verilmesi sistemine karşı kodların açık ve yazılımların özgürce kullanılmasını isteyen kişiler de vardır.

İşte Richard Stallman adlı bir MIT (Massachusetts Institute of Technology) profesörü UNIX’in kapalı kodlu sistemine karşılık paylaşılabilen ve açık (open) bir yazılım sistemi geliştirmeyi düşünmüştür. Richard Stallman, Free Software Foundation adlı bir yazılım vakfı kurarak ücretsiz dağıtılabilecek ve kodları açık (open source) olabilecek bir yazılım sistemi geliştirmenin temellerini atmıştır. Ardından da UNIX’e karşı GNU (GNU is Not Unix) olarak bilinen GNU modelini ve bu tür açık kodlamanın lisanslama sistemi olan GPL (General Public License) kavramları geliştirilmiştir.

1.3.2. GNU/Linux

GNU/Linux öncelikle bir çekirdek (kernel) olarak geliştirilmiştir. Ancak tek başına bir çekirdek yalnızca temel donanım bileşenlerinin tanınmasından öteye bir fonksiyon ortaya koyamayacaktır. Diğer bir deyişle üzerinde çeşitli uygulamalar olmadan bir işletim sisteminin yaygınlaşması söz konusu değildir.

İşte böyle bir durumda GNU yazılımlarının GNU/Linux üzerinde çalıştırılması GNU/Linux’ün kısa zamanda gelişmesine ve yaygınlaşmasına neden olmuştur. Böylece “GNU/Linux” ortaya çıkmıştır.

GPL Modeli

GNU modeli içinde geliştirilen ve özgür yazılım sistemine uygun yazılımların lisanslanması için GPL (General Public License) modeli geliştirilmiştir. GPL, ticari lisans anlaşmalarına karşı geliştirilmiş ve yazılımın özgür dağıtımına ve değiştirilmesine izin veren bir lisans sistemidir.

1.3.3. Açık Kaynak (Open Source)

Açık kaynak ya da açık kaynaklı yazılım olarak adlandırılan bu sistem yazılım geliştirme sisteminde yazılımları kodları açıktır. Bu sistemde geliştirilen yazılımların kodlarının erişilebilir olması ve kullanıcısı tarafından gerektiğinde değiştirilebilmesine izin verir.

Açık kaynaklı kod sisteminin belli gereksinimleri vardır.

  • Free Redistribution (Özgür/serbest dağıtım)
  • Source Code Availability (Kaynak koda erişim)
  • Derived Works Permitted (Yeni fonksiyonların türetilmesine izin verilir)
  • Integrity of Author’s Source Code (Yazarın kaynak kodunun korunması)
  • No Discrimination Against Persons or Groups (Kimseye ayrıcalık yok)
  • No Discrimination against Fields of Endeavor (Kimseye ayrıcalık yok)
  • Same Distribution License (Aynı dağıtım lisansı)
  • License not Specific to a Product (Lisans bir ürüne özel olamaz)
  • License Must Not Restrict Other Software (Lisans diğer yazılımları kısıtlamaz)
  • License Must be Technology Neutral (Lisans teknoloji bağımsız olmalıdır)

1.4. Bir İşletim Sistemi Olarak GNU/Linux

GNU/Linux, genel olarak PC olarak adlandırılan bilgisayarlar üzerinde çalışacak bir işletim sistemi olarak geliştirilmiştir. İşletim sistemleri bilgisayarların donanımını işlevsel hale getiren ve uygulamaların çalışmasını sağlayan temel bir yazılımdır. Genellikle belli bir donanım üzerinde çalışmak üzere ve profesyonel yazılımcılar tarafından geliştirilir.

İşletim sistemleri çok sayıda görevi yerine getirirler; bunların başında donanımı tanımak, yapılandırmak, bellek yönetimi, sabit disk yönetimini sağlamak, network’ü desteklemek, yazılım geliştirmeyi sağlamak ve yardımcı programlar (tools) kullanmak gibi işlemler gelir.

GNU/Linux işletim sisteminin özellikleri:

  • Çok-görevli (multi-tasking)
  • Çok kullanıcılı (multi-user)
  • Desteklediği platformlar: Intel 386 ve üzeri işlemcilerle birlikte uyumlu AMD işlemcileri. Ayrıca Sparc, Alpha , Macintosh işlemciler üzerinde çalışabilir.
  • Farklı disk formatlarını (ext2, ext3 gibi) destekler.
  • Yazılım geliştirme araçlarına ve kütüphanesine sahiptir.
  • Çok sayıda grafik arabirime sahiptir: GNOME, KDE, X Window
  • PC ve server tabanlı bilgisayar sistemlerinde kullanılabilir.
  • Internet hizmetleri.

GNU/Linux işletim sistemi çok görevli (multi tasking) ve çok kullanıcılı (multi user) bir işletim sistemidir. Bu özellikler çok sayıda programın aynı anda çalıştırılmasını sağlar.

GNU/Linux işletim sistemi çok sayıda işlemciyi (platformu) destekler; Intel ve AMD işlemcileri başta olmak üzere, Motorola 68000, Sun Sparc, Alpha, MIPS, PowerPC ve RISC işlemcileri destekler.

Internet hizmetleri GNU/Linux’un yaygın olarak kullanıldığı alanlarından birisidir. Bunların başında Web server ve FTP server gelir.

Bir sonraki kısımda GNU/Linux bileşenlerinden bahsedeceğiz.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir